Laatst schreef ik een brief aan een van onze kinderen. Ik schreef hem op de computer, niet met de hand, maar printte hem wel uit. ‘Wow, een brief op papier’, was zijn reactie. Wat ik niet verwacht had, was dat ik tijdens het briefschrijven genoot van het woorden soepel en vanuit mijn hart op papier zetten. Het ging snel en wat er stond was goed. Het deed me denken aan wat ik las in het boek Inspiratie van Ap Dijksterhuis, dat min of meer onbewust tot stand gekomen teksten en liedjes vaak de beste zijn.

Wat begon met een simpele brief, legt een fundamentele vraag bloot in het denken over verantwoord gebruik van AI

Nu wil ik mijn brief niet tot het niveau van de kunsten verheffen, begrijp me goed. Wat het schrijven van deze brief mij vooral deed beseffen was hoe belangrijk, zelfs urgent het is om vanuit een spontane, creatieve flow te blijven schrijven – zonder gebruik van… inderdaad: AI. Wat dus begon met een simpele brief, legt een fundamentele vraag bloot in het denken over verantwoord gebruik van AI: hoe behouden we ons eigen denkvermogen in een tijd van AI-algoritmes?

Het algoritme neemt het creatieve proces over

Ergens was ik blij dat ik de ‘magie van het schrijven’ weer voelde en dat woorden nog steeds soepel en mooi uit de pen kunnen vloeien. Schrijven is een mij van God gegeven talent, geloof ik, maar door intensieve inzet van AI bij mijn schrijfwerk neem ik een risico op kaalslag van dat talent, realiseer ik me. Psychologisch onderzoek laat zien dat de worsteling met woorden en ideeën de creatieve hersencircuits activeert en het ‘eigene’ van de schrijver vormt. Intensieve inzet van AI kan dat creatieve proces verarmen, omdat het algoritme die struggle overneemt.

Door het schrijven van de brief, zo besefte ik pas later, had ik onbewust handen en voeten gegeven aan minstens een van mijn drie AI-waarden die ik richtinggevend probeer te laten zijn voor het gebruik van AI: de waarde ‘menswaardig’. In een essay dat ik vorig jaar schreef over hoe ik AI probeer 'waardengedreven' in te zetten, kun je lezen dat dit gaat over het bewaken van wat ons mens maakt: onze creativiteit, het vermogen om te leren en zelf te denken. Technologie kan daarbij helpen, maar mag het niet overnemen.

Hoe moeilijk kan het zijn, realiseer ik me: een brief schrijven aan je kind of een ander is al ‘tegengif’ tegen de ontmanteling van ons denkproces tijdens allerhande zakelijke schrijftaken met AI. We kunnen ongewild geruisloos opschuiven van ontwerper van het denkproces naar slechts ontvanger van AI-output, een rol die comfortabel lijkt maar onze denkkracht op termijn zal verschralen. Wie wil dat nou?

‍

Luister de podcast over mijn essay over waardengedreven inzet van AI

Drie simpele manieren om je denkvermogen te beschermen

Tegengif tegen de kaalslag door AI zit vaak in wat voorheen heel gewoon was: elkaar brieven schrijven bijvoorbeeld. Stapels brieven schreven mijn echtgenoot en ik elkaar toen we ruim dertig jaar geleden verkering kregen, en generaties gingen ons daarin voor. Zonder dat we het beseften, oefenden we daarmee het vertragen van ons denken en activering van het geheugen, terwijl onze emotie ondertussen volop meedeed.

Zij kon minutenlang met een pluk haar om haar vingers in de verte staren, en verder niets

Of neem iets anders waar vroeger meer de ruimte voor was en waarbij ik direct aan een van mijn zussen moet denken: dagdromen. Zij kon minutenlang met een pluk haar om haar vingers in de verte staren, en verder niets. Tot op de dag van vandaag heeft zij talent voor gedegen reflectie en een grote liefde voor literatuur en mooie taal.

Wandelen (of hardlopen) is een derde tegengif tegen de aanval die intensief AI-gebruik kan ontketenen op de veerkracht in ons denken. Wie stukken (hard)loopt, liefst zonder podcast op de oren, geeft het brein ruimte om te dwalen, verbanden te leggen en zich te herstellen. Ik kom vrijwel altijd na een hardloopronde met een fris en vrij hoofd weer thuis - juist die vrije denkruimte blijkt gunstig voor creativiteit, reflectie en probleemoplossing.

Mens in al zijn variatie en eigenheid

Een ouderwetse brief schrijven aan mijn kind leidde tot dit artikel en ik kan er wel om glimlachen. Het bracht me het inzicht dat we in dit AI-tijdperk opnieuw ruimte moeten maken voor wat ooit vanzelfsprekend was, zoals die brief schrijven, dagdromen of wandelen. Dit houdt onze geest soepel, geeft ruimte aan verbeelding en helpt ons denken levend te houden. Zo kunnen we AI blijven inzetten maar verworden we niet tot die gevreesde ‘zombies’ en blijven we mens in al zijn variatie en eigenheid.

[box]

Leuk dat je dit artikel hebt gelezen. Vind je het interessant, deel het dan in je online netwerk. Ik blijf me bezinnen op waardengedreven inzet van AI. Abonneer je op mijn nieuwsbrief om dat te blijven volgen. Wil jij het essay over waardengedreven gebruik van AI op papier lezen? Geef dat dan door via het contactformulier.

[/box]